Het orgel in de Oostkerk, Middelburg,                             

Van 1667 tot 1781 is er geen orgel geweest in de Oostkerk. Willem Lootens, organist en klokkenist van de Abdijkerk in Middelburg, van wie nog een boeiende beschrijving uit 1809 over dit bijzondere orgel aanwezig is schrijft : "Reeds voor enkele jaren had men hier gedacht op het stichten van een Orgel voor de Oostkerk, veel was er over gesproken, Plans en Teekeningen toe vervaardigt, dan de omstandigheden dier tijden schenen niet gunstig, althans het Orgel had geen voortgang tot dat in 't jaar 1774 bij het Invoeren der nieuwe Psalmberijmingen en het Verbeteren der Zangtrant in de Openbare Godsdienstoefening in de Kerken dezer Stadt, men de meer Nootzakelijkheid zag, om het Psalmgezang - nu volgens heele - en halve nooten bepaalt - met het Orgel te ondersteunen, gemakkelijker en aangenamer te maken -.l In mei 1779 werd het orgel aanbesteed bij de gebroeders de Rijckere, te Kortrijk (Vlaanderen).         . . .,. Het bestek spreekt o.a van 'een orgel met drie Handclavieren van groot C tot d5, een vrij Pedaal van C tot dl» Vier en dertig sprekende Regis-ters, onder dezelve vier van 16 vt. Ses sterke Windladen, vijf Blaasbalchen, lang 9 en breet 5 voet, twee Tremulanten, gehalveerde Coppeling, het Metaal of Spetie tot de Pijpen twee derde Loot met een derde Tin gemengt, sommige Registers zuiver Tin, en eenige van eykenhout.'

Maart 1781 werd het orgel gereed verklaard, doch het bleek bij de keuring in het geheel niet te voldoen. Er werd nogal wat afgekeurd. Er volgde -enige weken later - nog een tweede keuring door andere examinatoren, maar ook deze deskundigen verklaarden het werk voor 'geheel onbruikbaar' Een van de eerste examinatoren, de orgelmaker Reichner Sr», uit Den Haag, werd vervolgens aangezocht;, om het orgel te verbeteren» Hij arriveert in 1782 in Middelburg met zijn knechten, om dit werk - herbouw van het orgel voor een belangrijk gedeelte - aan te vangen, Zondag, 19 januari 1?83 werd (een gedeelte) weer in. gebruik genomen en zeer tot genoegen bevonden. De uiteindelijke afbouw - en oplevering van het gehele orgel werd ter hand genomen door de oude stadsorgelmaker, Joh, van Overboek in Middelburg, Dit gebeurde, zo valt er te lezen, omdat Reichner Sr» dringend terug moest naar Den Haag, daar ' bij langer Afwezigheid zijn gansche Ruïne te vrezen stond.' De oplevering van het orgel vond plaats in september 1?83. Lootens hierover ;'Men vindt het Uiterste Genoegen in dit Orgel, wel eer onbruik-baar, thans in den Rij der Luisterrijkste Kerk Orgelen dezer Republiecq', Er is in de loop der tijd nog veel aan het orgel gewerkt, ofwel geres-taureerd» Helaas weinig met voldoende inzicht in orgelbouw ~ en geschie-denis van dit unieke orgel» De periode van verval in de orgelbouw ging ook aan dit instrument niet ongemerkt voorbij.

In 1931 volgde nog een restauratie door de firma Sanders uit Utrecht, waar nog bijzonderheden over bekend zijn gebleven. Er werd pijpwerk vervangen, de pedaaltractuur werd pneumatisch gemaakt, en er werd 'gesleuteld' aan de toonhoogte. Zelfs de waardevolle oude klavieren van ebbenhout en ivoor werden vervangen,, Het is bijzonder gelukkig, dat deze klavieren bewaard bleven in een orgelmakerswerkplaats en bij de laatste restauratie weer hun historische plaats mochten innemen» Jaren van diepgaande studie - sinds 1964 - resulteerden tenslotte in een restauratieplan, dat terugging tot de oorspronkelijke opzet en de situatie van de oplevering in 1783» Van de 37 oorspronkelijke stemmen waren er 12 geheel of gedeeltelijk vervangen. Vulstemmen en enkele labialen uitgedund, veel pijpwerk ingekort: kortom, het ging om een wel zeer ingrijpende restauratie, Leeflang en Keijzer b.v» Apeldoorn, waren de restaurateurs, met als adviseurs wijlen Lambert Ernê en Dr» H, Vente en Dr, Oussoren namens Monumentenzorg, Met grote toewijding en vakman schap is het orgel gerestaureerd in de jaren 1968 tot 1973. Ook de oude, waardevolle klavieren zijn weer aangebracht. Het monumentale orgel geniet niet alleen in het binnenland, doch ook in het buitenland bekendheid om zijn klankkleuren en intonatie. Een opmerkelijk goede restauratie.

                                                                                                                                                                                                                                                   Terug