organistenkring > publicatie.php?nr=13003&stuurdoor

Publicatie

4 november 2015

Het orgel en zijn bespeler (7): Elina Keijzer

Doopsgezinde gemeente Zaandam

In deze rubriek wordt een jaar lang maandelijks een Doopsgezind orgel in het zonnetje gezet. In overleg met de Doopsgezinde Organistenkring, die dit jaar 25 jaar bestaat, is een selectie gemaakt uit de meer dan honderd orgels waar Doopsgezinden in Nederland wekelijks naar luisteren: het oudste, het kleinste, het nieuwste, het mooiste, een monument, geen monument, zojuist gerestaureerd, nodig aan restauratie toe, of bijna verkocht….

 

 

Deze maand: Doopsgezinde Vermaning 'Het Nieuwe Huys' (Zaandam) 
Locatie: Westzijde 80, Zaandam 
Te beluisteren op: zondagochtend, 10.00 uur (dienst) 
Interview met: Elina Keijzer, organiste sinds 1998

 

 

Het orgel van bouwer Johannes Pieter Künckel (1784), Doopsgezinde Vermaning Zaandam. Foto: Jan Albert Buiskool

 

Cantor-organist Elina Keijzer: ’Muziek is in doopsgezinde diensten nooit een prioriteit geweest’`

    Aviva Boissevain

Dit orgel werd in gebruik genomen op 14 maart 1784, een eeuw na de fusie van twee Doperse stromingen in Zaandam: de Vlamingen en de Waterlanders. Die lieten in 1687 samen een nieuwe Vermaning, het "Nieuwe Huys", bouwen. Het is een bijzonder instrument, omdat het gebouwd werd door de Rotterdamse orgelbouwer Künckel, die voornamelijk kabinetorgels voor in de huiskamer bouwde. Sommige daarvan waren zo groot, dat de meeste tegenwoordig toch in een kerk terecht zijn gekomen. Van de kerkorgels die hij bouwde zijn er in ons land nog drie over. In de gereformeerde kerk in Hazerswoude bevindt zich een ander mooi exemplaar. Maar dit is het grootste en best bewaard gebleven. Het heeft een prachtige verzameling fluiten. De praestanten (orgelpijpen die voorop staan) zijn in de hoge tonen verdubbeld. Dit versterkt de klank van de melodie en is kenmerkend voor orgels die gebouwd zijn voor gemeentezang.

Begeleiding gemeentezang

Het mooiste klinkt muziek uit de baroktijd erop zonder aparte pedaalpartij, van componisten als Carl Philip Emanuel Bach (1714 - 1788), Georg Philip Telemann (1681 - 1767), of een oudere componist als Jan Pieterszoon Sweelinck (1562 - 1621). Zoals bijna alle kerkorgels is ook dit niet gebouwd voor concertuitvoeringen, maar voor het begeleiden van gemeentezang: in ’korte zingtrant’, zoals dat in de 18e eeuw ging. Daarbij verzorgt de organist het tussenspel op het bovenwerk van het orgel.

 

Kerkmuziek in beweging

Organiste Elina Keijzer: ’Sinds 1998 ben ik cantor-organist van deze gemeente. Tips die ik aan voorgangers zou willen meegeven zijn: Als u niet in uw eigen gemeente voorgaat, overleg dan altijd met de organist, cantor of musicus ter plaatse.
Dat houdt meer in dan alleen de nummers van de liederen doorgeven. Steek daarnaast uw licht op bij kerkmuziekdagen of de landelijke werkgroep 'Muziek in de Kerk'. Nieuwe liederen kun je het beste gedoseerd aanbieden en daarna een aantal diensten herhalen. 
Kerkmuziek moet in beweging blijven. Het liedboek heeft een schat aan liederen met ijzersterke melodieën die in veel gemeenten graag gezongen worden. Predikanten zoeken teksten die beter in de huidige tijd passen. Daarom verschijnen er veel nieuwe liederen. Soms als nieuwe tekst op een bestaande melodie, soms wordt een geheel nieuwe melodie gecomponeerd. Het kan allebei, maar het bewaken van de muzikale kwaliteit wordt steeds noodzakelijker. In 'Tussentijds' bijvoorbeeld staan goed bruikbare liederen, maar muzikaal is het geen vervanging van het Liedboek.
Ik ben zelf niet Doopsgezind. Wel ben ik een van de weinige organisten in een Doopsgezinde gemeente met een beroepsopleiding. Waarschijnlijk hebben de meeste gemeenten er het geld niet voor of voor over. Muziek is in Doopsgezinde diensten nu eenmaal geen prioriteit en nooit geweest. Heel anders dan bij de PKN inclusief de Lutherse gemeenten, waar muziek een wezenlijk onderdeel van de eredienst is. Bij Doopsgezinden is het al snel goed, als men maar wat kan meezingen. Onze werkgroep 'Muziek in de Kerk' probeert hierin een klein beetje verandering te brengen door op de jaarlijkse dag van de Kerkmuziek in samenwerking met het Mennokoor de kracht van goede muziek in de eredienst voor het voetlicht te brengen.’


Voor meer publicaties zie het publicatieoverzicht

  Meer informatie  
 
  contact maandblad sitemap
  routebeschrijving nieuwsbrief disclaimer
  veelgestelde vragen inloggen  colofon
     
   
  © 2017 Doopsgezind.nl