organistenkring > publicatie.php?nr=13004&stuurdoor

Publicatie

4 november 2015

Het orgel en zijn bespeler (8): Folkert Binnema

Doopsgezinde Gemeente Sneek

In deze rubriek wordt een jaar lang maandelijks een Doopsgezind orgel in het zonnetje gezet. In overleg met de Doopsgezinde Organistenkring, die dit jaar 25 jaar bestaat, is een selectie gemaakt uit de meer dan honderd orgels waar Doopsgezinden in Nederland wekelijks naar luisteren: het oudste, het kleinste, het nieuwste, het mooiste, een monument, geen monument, zojuist gerestaureerd, nodig aan restauratie toe, of bijna verkocht….

 

 

Deze maand: Doopsgezinde Vermaning Sneek 
Locatie: Singel 28, Sneek 
Te beluisteren op: zondagochtend, 9.30 uur (dienst). Buiten de dienst: tijdens koopavondconcerten en de jaarlijkse Sneekweek. 
Interview met: Folkert Binnema, organist sinds 1973

 

 

Het orgel van bouwer Johann Christoff Scheuer (1847), Doopsgezinde Vermaning, Sneek. Foto: Jan Albert Buiskool

 

    Aviva Boissevain

Folkert Binnema: ’Met de gemeente liederen instuderen is buitengewoon nuttig’

Dit orgel dateert van 1847, vijf jaar na de bouw van deze kerk. Daarvoor stond er een ander kerkgebouw, op dezelfde plek. Hierin werd door de Friese orgelmaker Van Gruisen (1741 - 1824) een orgel gebouwd met 12 registers en 1 manuaal. Voor het nieuwe kerkgebouw werd een nieuw orgel gebouwd door de Drents-Duitse orgelbouwer Scheuer (1776 - 1854). Die gebruikte het oude orgel als hoofdwerk voor het nieuwe. Interessant is dat hij hierbij de stemming van het nieuwe orgel aanpaste aan de smaak van zijn tijd, maar de toonhoogte van het oude orgel handhaafde: een halve toon lager. Na een fikse brand aan het dak van de kerk moest het in 1974 gerestaureerd worden. De firma Flentrop uit Zaandam heeft het toen teruggebracht in de oorspronkelijke staat, maar wel met de huidige moderne toonhoogte. Het instrument is geschikt voor muziek uit de Baroktijd tot en met de Romantiek, maar ook oudere muziek en hedendaagse kerkmuziek klinken er uitstekend op.

Organist Folkert Binnema: ’De samenzang op de zondagsschool (met harmonium) vond ik altijd prachtig. Tijdens de kerkdienst zat ik soms naast de organiste, van wie ik pianoles had. Ik raakte diep onder de indruk hoe zij uit het eenstemmige liedboek zomaar lange stukken improviseerde. Een jaar of veertig geleden werd ik benoemd tot docent aan de Sneeker muziekschool. Inmiddels ben ik gepensioneerd, maar tot vorig jaar was ik docent bij de doopsgezinde organistencursus.

Instuderen heel nuttig

Het is niet zinvol om een totaal onbekend lied te laten zingen, tenzij het daarna regelmatig terugkomt.
Het is buitengewoon nuttig om met de gemeente liederen in te studeren, mits ook weer dat lied vervolgens regelmatig wordt gezongen. Dit instuderen moet gebeuren onder leiding van een deskundige. Ik heb meegemaakt dat een voorganger een lied voorzong waarbij ik moest constateren dat hem dit op de muziekschool een onvoldoende voor ritmiek zou hebben opgeleverd. Helaas wordt de liedkeuze vaak uitsluitend bepaald door theologische inzichten van een voorganger of door liederen die hij of zij goed kent. Verder is er wat gemeentezang betreft nauwelijks of geen beleid.

Problemen metTussentijds

Een aantal liederen uit de bundel Tussentijds komt uit de Rooms-katholieke praktijk, die van oudsher beschikt over een koor met dirigent. Voor onze eigen diensten zijn deze liederen echter ten enenmale ongeschikt. Bovendien bevat de begeleidingsbundel zettingen waarbij de melodie niet duidelijk hoorbaar is en is van die zettingen de moeilijkheidsgraad soms veel te hoog. Voor onze landelijke organistenkring heb ik van de problemen met Tussentijds een lijst opgesteld die aanzienlijk langer is dan dit artikel. De verschijning van het nieuwe liedboek staat gepland voor Zondag Cantate (de vierde zondag na Pasen) in 2012. Ik ben een van de supervisors en zou gemeenten aanraden het pas in te voeren wanneer er een goede begeleidingsbundel beschikbaar is. Daaraan wordt voor zover ik weet nog niet systematisch gewerkt. Op initiatief van onze landelijke werkgroep 'Muziek in de Kerk' schrijf ik samen met een andere docent van de organistencursus begeleidingen voor probleemliederen.
Een voorbeeld van zo'n probleemlied is Lied 488 B: (’Zolang er mensen zijn op aarde’ componist Tera de Marez Oyens, red). Lezers van dit artikel die problemen hebben met een lied kunnen dit aan ons doorgeven. 
Het invoeren van het nieuwe liedboek kan een succes worden, maar er zullen veel liederen in staan waarvan instuderen noodzakelijk is, of waarbij ondersteuning van een goed voorbereid en goed geleid koor nodig is. Heeft men geen koor en wil men niet studeren, dan moeten die liederen niet worden gezongen.

 

Verwarming

Van de 140 leden en belang-stellenden in onze gemeente zitten er ongeveer dertig in de dienst. Ik moet heel fors spelen, want veel geluid blijft hangen op de zolder waar de speeltafel zich bevindt. 's Winters hebben we schotten van plasticfolie achter de pijpen om het mechaniek en de stemming te beschermen tegen de verwarming. Als we dit niet doen zouden we allang weer aan een grote restauratie toe zijn. Hoge verwarmingstemperaturen kunnen een orgel veel schade toebrengen. Niet alle kosters realiseren zich dit bij het stoken van het kerkgebouw.

 

Het nieuwere lied

’Mijn eerste kennismaking met het nieuwere lied was in 1973 tijdens een gemeenteavond. Componist en organist Frits Mehrtens (1922 - 1975) vertelde daar wat ons met het toenmalige nieuwe liedboek te wachten stond. Een vijftiental liederen daarin zijn van zijn hand. Die avond leerde hij ons het lied ’Wij moeten Gode zingen’ van Willem Vogel en Willem Barnard. Met dit lied hoop ik mijn loopbaan als organist af te sluiten.’

 

Naschrift: 
Dit was de laatste aflevering over orgels in Doopsgezinde Vermaningen. Verdere bijzonderheden over alle andere Doopsgezinde orgels in Nederland zijn te vinden in een door Folkert Binnema voltooide Doopsgezinde orgelinventaris (zie: www.organistenkring.nl). Als er iets aan een orgel gedaan moet worden is het verstandig deze website te raadplegen: veel kerkenraden en organisten zijn niet op de hoogte van het feit dat hun orgel een monument is. 
Reacties op deze serie kunnen worden gestuurd naar

avivaboissevain@hotmail.com.

 





Voor meer publicaties zie het publicatieoverzicht

  Meer informatie  
 
  contact maandblad sitemap
  routebeschrijving nieuwsbrief disclaimer
  veelgestelde vragen inloggen  colofon
     
   
  © 2017 Doopsgezind.nl